Dây chuyền bột cá - Những định nghĩa cơ bản

Dây chuyền bột cá là gì?

Bột cá được làm khô và diệt khuẩn được dung trong chăn nuôi, bột cá có đầy đủ và cân bằng các thành phần dinh dưỡng, protein mà các thức ăn khác có, được sử dụng như một nguồn protein chính trong thức ăn chăn nuôi – phổ biến nhất là gà, lợn, tôm và cá. Bột cá được sử dụng cho con người đã và đang được sử dụng với một khối lượng nhỏ như phụ gia protein (Euro) hay  phụ gia thực phẩm (Asia), tuy hàm lương protein bổ dưỡng trong bột cá rất cao, nhưng bột cá có mùi cá rất nặng và thường lẫn cát nên ít được sử dụng làm thức ăn.

Dây chuyền bột cá sản xuất như thế nào?

Nhiệm vụ chính của dây chuyền bột cá là lấy nước khỏi nguyên liệu thô, đồng thời tách càng nhiều dầu cá ra khỏi nguyên liệu càng tốt (đối với dây chuyền bột cá nhiều dầu). Dây chuyền bột cá không loại bỏ hay thêm protein, nhưng dây chuyền bột cá hoạt động hiệu quả có thể thu hồi và giữ chất lượng protein cũng như các chất dinh dưỡng khác.

Cá tươi rất dễ hỏng, thối, chỉ có thể giữ được một thời gian ngắn trong môi trường bình thường và nên giữ lạnh càng sớm càng tốt.

Cá tươi chứa gần 70% nước nên rất khó vận chuyển, sản lượng 4kg cá sẽ cho ra 1kg bột cá.

Khi dây chuyền bột cá hoạt động, nước sẽ từ từ được tách khỏi nguyên liệu (độ ẩm cho phép chỉ còn lại 6 – 10%), sản phẩm cuối cùng sẽ là bột cá có màu nâu sang chứa nhiều protein, ít dầu và độ ẩm thấp, có thể giữ được chất lượng trong một thời gian dài.

Sản xuất bột cá từ cá nạc và cá nhiều dầu

Sản xuất bột cá từ cá nạc đơn giản: cá tươi được cấp thẳng vào máy sấy để được làm chín, sau đó qua công đoạn sàng, nghiền, 1 hoặc 2 công đoạn làm nguội (tùy thuộc vào sản lượng yêu cầu), sau đó đóng gói thành bột cá thành phẩm.

Sản xuất bột cá nhiều dầu cần thêm các thiết bị để tách dầu và nước ép cá. Quy trình sản xuất tùy thuộc vào điều kiện loại cá đầu vào.

Các quá trình cơ bản sản xuất dây chuyền bột cá

Chứa nguyên liệu trên xe tải hoặc thùng chứa

Cá nguyên liệu nên được dự trữ trong khoảng thời gian càng ngắn càng tốt trước khi đưa vào dây chuyền. Có thể trộn lẫn cá tươi với nước đá để tăng thời gian bảo quản cho cá, “cá càng tươi càng cho ra bột cá chất lượng hơn”.

Hấp cá

Cá tươi có tính chất như một dạng thạch trong đó nước và đầu được chứa trong cá tế bào của cá.

Quá trình hấp cá phá vỡ các tế bào này và rất quan trọng cho việc ép tách nước, thịt cá tách ra khỏi xương và phân ly ra các thành phần như nước, dầu, chất rắn, nước đạm.

Quá trình hấp cá tối ưu ở khoảng nhiệt độ 90 – 95 ˚C trong khoảng thời gian 10-20 phút tùy loại cá. Cả 2 thông số nhiệt độ và thời gian hấp đều điều chỉnh được trên máy hấp.

Ép cá

Quá trình này ép nước dịch cá và dầu cá ra khỏi phần mô và xương, độ ẩm lý tưởng của bột cá sau quá trình này vào khoảng 50 - 55 %.

Tốc độ ép có thể thay đổi trên máy ép, trong một số trường hợp chất lượng bột ép ra không đủ tiêu chuẩn, có thể thay đổi tốc độ ép hoặc thay đổi nhiệt độ máy hấp.

Sấy cá

Máy sấy đĩa làm nóng gián tiếp có tác dụng lấy nước ra khỏi bột cá, làm bốc hơi nước ép cá.

Đĩa sấy với các cánh gạt có tác dụng đảo bột cá và các cánh dao có tác dụng tự làm sạch đĩa sấy, cũng như đảm bảo bột cá không kẹt vào đĩa. Máy sấy làm việc hiệu quả tốt nhất tại áp suất hơi 6 Kg/cm2 , tuy nhiên tùy thuộc vào sản lượng của dây chuyền mà có sự điều chỉnh thích hợp cho 02 máy sấy, thông số thông thường khoảng 6 – 8 Kg/cm2 cho máy sấy thứ nhất, 2 – 4 Kg/cm2 cho máy sấy thứ 02.

Mục đích chính của qui trình sấy là làm khô bột cá, vì vậy nhiệm vụ của người vận hành phải kiểm tra thường xuyên độ ẩm của cá tại cửa ra 6-10 %, tốt nhất là 8%. Lưu ý hướng cấp liệu đúng vào máy sấy.

Làm nguội

Đây là qui trình rất quan trọng đối với bột cá vừa được sấy, giúp bột cá chống lại quá trình oxi hóa và cháy vì không thoát được nhiệt ra bên ngoài, ngoài ra còn giúp cho bột cá giòn hơn, tơi hơn khi nghiền.

Sau khi nghiền, bột cá qua ma sát lại trở lên nóng hơn, nên rất cần thiết phải có thêm một bước làm nguội nữa trước khi đóng gói.

Thêm chất chống oxi hóa

Các chất chống oxi hóa như Etoxyquin hay Santoquin nên được thêm vào ngay khi bột cá vừa qua bước sấy – khi vẫn còn nhiệt độ cao.

Nghiền bột cá

Bột cá cần được nghiền kỹ bằng máy nghiền – có thể điều chỉnh được cỡ hạt nghiền.

Các thành phần trong bột cá được nghiền bằng các bứa nghiền khi rotor quay. Khi đạt đủ kích cỡ, các hạt sẽ lọt xuống lưới lọc.

Có rất nhiều loại lưới lọc và rất dễ được thay thế, lưới càng mỏng, lỗ càng to thì cáng ít bị nghẹt. Thông thường lưới được sử dụng dày 1.5mm và đục lỗ đường kính 3mm.

Dao nghiền được chế tạo với dung sai thấp (giảm sự rung do chênh lệch trọng lượng khi máy hoạt động) bằng thép cứng chống mài mòn và được thiết kế để có thể sửa dụng được trong 4 lần xoay dao.

Nam châm gắn trong máy nghiền có tác dụng lấy đi các dị vật bằng sắt và dễ dàng lấy ra, tuy nhiên không lấy được các vật bằng kinh loại không có từ tính như INOX, nhôm..vv

Xử lý ngưng tụ hơi gián tiếp và khử mùi trực tiếp

Hơi nước thoát ra từ các công đoạn trong dây chuyền được xử lý thông qua bộ ngưng tụ gián tiếp (làm lạnh bằng nước) để ngưng tụ lại tránh thoát ra môi trường, hơi sau ngưng tụ đi qua bộ bộ khử mùi trược tiếp bằng nước hay dung dịch hóa học (Sodium hypochlorite – nước Javen). Nước song, nước biển, các chất tẩy rửa cũng có thể được sử dụng trong qui trình này, tuy nhiên nếu khí thải vẫn còn mùi gây ô nhiểm, có thể xử lí bằng cách đốt qua lò hơi.

0917 754 059